Kraków Talowskiego

Architekt Teodor Talowski (1857-1910) był twórcą, którego trudno zakwalifikować do jednego nurtu. Jego projekty to połączenie secesji, modernizmu i historycyzmu. Projektował on budynki, w których widać „estetykę malowniczości”.

Badacze jego twórczości są zgodni: „obdarzony wielką fantazją malowniczo zestawiał asymetryczne bryły, urągając wszelkiej harmonii, akcentował różnice faktur i dążył do wydobycia maksimum ekspresji z wyolbrzymionego detalu i ornamentu.” - pisał o architekcie historyk Adam Miłobędzki.

Dom pod pająkiem

Jednym z najbardziej znanych i charakterystycznych budynków zaprojektowanych przez Talowskiego jest kamienica przy ul. Karmelickiej 35, zwana też domem „Pod pająkiem”, będąca własnością architekta.

Kamienica zbudowana w latach 1889-1890 jest charakterystycznym dla stylu artysty przetworzeniem stylów historycznych, nawiązuje do gotyku i flamandzkiego renesansu. Elewacja z czerwonej cegły i białego kamienia zaskakuje asymetrycznym układem. Parter budynku jest pięcioosiowy, na pierwszym piętrze jedno z okien przypomina okno gotyckie ze szczytem manierystycznym. Ozdobą raz półkolistych, raz kwadratowych okien są asymetryczne ornamenty. Na narożu budynku znajduje się baszta, przypominająca średniowieczną twierdzę. Nad całością budynku dominuje szczyt, również asymetryczny. Fasadę urozmaica efekt różnorodnej faktury. Cegła specjalnie przygotowana i dobierana miała imitować archaiczność muru.

Architekt w projektowanych przez siebie kamienicach uzyskiwał wrażenie światłocienia poprzez szereg elementów architektonicznych takich jak ryzality, wykusze, łączenie ciosanego kamienia ze specjalnie nieregularną cegłą. Cegłę produkował we własnej cegielni, i to według własnej receptury. W rezultacie przygotowany przez architekta materiał charakteryzowały niespotykane efekty kolorystyczne, ceramiczne guzy i narośla. Położone na ściany tworzyły malownicze fasady budynków.

Architekt z fantazją

Fasady budynków architekta wyróżniają się asymetrią, często mają literackie sentencje, napisy. Widać to na przykładzie zespołu krakowskich kamienic przy ulicy Retoryka. Kamienica nr 1 „Pod śpiewającą żabą” swoją nazwą nawiązuje do rzeczki Rudawy i rechotu żab słyszanego w okolicy. Na fasadzie budynku znajduje się rzeźba muzykującej żaby. Kamienica nr 7 „Festina lente 1887”, kamienica architekta z kartuszem z nazwiskiem autora, tarczą herbową i inskrypcjami: Festina lente (spiesz się powoli) i Ars longa, Vita brevis (życie jest krótkie, sztuka długotrwała).

Wśród licznych projektów architekta znajdują się kościoły, szkoły, szpitale, wille i pałacyki. W Krakowie zaprojektował też m.in. Szpital Bonifratrów i wiadukt nad ulicą Lubicz. Teodor Talowski był także malarzem pejzaży, widoków architektury. Chętnie pracował akwarelami. Zaliczany jest do wybitnych architektów, wyróżniających się dużą indywidualnością i obdarzonych wielką fantazją.

Joanna Jałowiec